Sipus Kembang Telon

Salah sawijining dina, ing satengahing alas, ana kucing lagi golek pangan. Kucing kuwi mlaku turut dalan cilik, sinambi nembang, “Aku Sipus, aku Sipus, aku Sipus. Sipus sing paling bagus, pinter nyanyi, ora ana sing ngalahke aku. Aku Sipus, aku Sipus, aku Sipus.” Kucing kang lagi mlaku kuwi pancen gembagus, warna wulune putih, perangan weteng lan buntute ana warna semburat ireng, mripate mencirit, suarane gagah. Kahanan awak kang kaya mangkono kuwi dadekake Sipus kumalungkung. Sipus ngrasa yen awake kang paling apik, paling pinter. Saben dina tembangane ya mung kuwi. “Aku Sipus, aku Sipus, aku Sipus. Sipus sing paling bagus, pinter nyanyi, ora ana sing ngalahke aku. Aku Sipus, aku Sipus, aku Sipus.”

“Ah…aku ngelih, pengen maem iwak.”, Sipus banjur tumuju kali sapinggiring alas. Satekane ing pinggir kali, kucing kuwi leyeh-leyeh sangisore wit. “Fyuh…sayah. Aku tak leyeh-leyeh dhisik ah”. Angine sumilir sumbribit, ndadekake kucing kuwi ngrasa lier-lier ngantuk.

Teka-teka, ana godhong tiba, pas nibani buntute Sipus. “Gandrik…!! Wah, jan..ngaget-ngageti!!”, ucape Sipus njenggirat kaget merga buntute krasa grisi ketibanan godhong waru.

Sipus malah muna-muni dhewe, ndremimil. Godhong mau banjur ditendhang kecemplung kali. “Huh…aku ki lagi bersantai, malah dikaget-kageti. Lunga kana..!”, celathune Sipus. Godhong mau dicemplungake kali. Sajak ora ngerti yen ing godhong kuwi ana omah ngangkrang. Godhong mau kecemplung kali, nanging kesangkut ana ing antarane watu-watu gedhe satengahing kali.

“Alhamdulillah…untung godhong iku kesangkut nang watu-watu gedhe. Coba yen kentir bablas kegawa iline banyu, mbuh wis kaya ngapa awakku iki,” ucape semut ngangkrang cilik kang ana ing godhong waru mau. Nanging saikine semut kuwi bingung olehe arep nyebrang tekan pinggir. “Haduh….watu iki adoh saka pinggir kali, kepiye olehku nyebrang”, Semut ngankrang bingung.

Srengenge tansaya dhuwur. Sipus kang kawit mau leyeh-leyeh banget anggone ngrasa luwe. Sipus banjur ngadeg sapinggiring kali, nganti-anti yen ana iwak liwat banjur dicakar. Durung suwe anggone ngenteni iwak liwat, ana Siti, tikus cilik. Siti mara ing kali kuwi perlune arep ngombe banyu sapinggiring kali.

“Huss…! Ngapa kowe ngombe nang kene. Awakmu kuwi mambu, ngambon-amboni banyu kali kene. Lunga kana…! Ambumu kuwi marakke iwak-iwak ora gelem liwat”, Sipus ngurak Siti kang lagi arep ngombe. Nanging Siti tetep ana kono, ora gelem lunga.

“Meeeeoooowngg..aaaarrkh..!”, kucing sombong kuwi meden-medeni tikus supayane lunga. “Tikus mambu..!! Lunga!”, urake kucing.

Weruh Sipus nesu kuwi, Siti mlayu munggah wit. “Hiiiiiiiii…..iiih jan, kucing sombong, galak!”, grundhele tikus ana ndhuwur wit.

“Nah, lunga..kana. Yen wis ngene ki rak ya ora ana kang ngambon-amboni”, ucape kucing.

Kucing kuwi banjur neruske anggone golek iwak sinambi nembang. “Aku Sipus, aku Sipus, aku Sipus. Sipus sing paling bagus, pinter nyanyi, ora ana sing ngalahke aku. Aku Sipus, aku Sipus, aku Sipus.”

Nalikane Sipus lagi asyik ngadhang iwak, saka tengah kali keprungu suara tangis. “huhuhu…huks..hiks..”, suara tangis kuwi sansaya cetha.

Kucing banjur muni, “He…sapa kang nangis nang tengah kali??!”. Dhasare kaline amba, kucing mau rada ora weruh yen satengah kali ana semut kang lagi nangis ana ndhuwur watu.

“Aku….!”, wangsulane Simut.

“Hah? Kowe sapa?”, pitakone Sipus rada sero.

“Aku Simut. Aku nang ndhuwur watu tengah kali, ora bisa nyebrang minggir”, ngangkrang cilik kuwi mbengok. “Tulungana aku…!”, panjaluke Simut.

“Apa? Apa? Apa? Nulungi kowe?”, Sipus nyauti panjaluke Simut kanthi cengengesan. “Eman-eman wuluku…mengko yen aku mrono njuk wuluku teles, eman-eman. Hahahaha…”, Sipus malah ngguyu ngakak.

Saka dhuwur wit mau, Siti weruh kedadean kuwi. Atine mangkel weruh tumindake Sipus kang mangkono kuwi. Sipus wis kalangkung anggone sombong. Mula Siti pengen gawe Sipus sadar.

Saka ndhuwur wit, Siti ngrikiti pang kayu kang mulung pas sandhuwure Sipus. Kayu kang dikritiki mau metu tlutuhe. Tlutuh kuwi netes-netes, netesi awake Sipus. “Heh..apa iki netesi aku?!”, Sipus kaget. Sipus ra nglegewa yen wit kuwi duweni tlutuh warna soklat lan yen wis gupak angel diilangi.

“Pus, saiki wulumu tambah apik, warnane dadi ireng, putih, soklat!”, kandhane Siti saka dhuwur uwit.

“Ho’o pa? Wah…mesthi aku tambah ayu ya…”, guneme Sipus karo sajak ke-GR-an.

“Ayu tenan…sip!”, celathune Siti, nggawe seneng atine Sipus. “Nah, gandheng saiki wis tambah ayu, tulungana Simut kae”, panjaluke Siti.

“Nulungi Simut cilik elik kae?! Oh…sory ya..!”, wangsulane Sipus.

“Pelit, sombong, aku ora arep kekancanan karo kowe!”, Siti mbengok.

“Ora ya wis..”, unine Sipus sinambi mlaku lunga saka papan kono.

Bareng Sipus wis lunga, Siti nulungi Simut. Siti nibakake pang kayu kareben kanggo wot Simut tumuju pinggir kali. “Mut, iki tak tibani pang, nggonen wot mrene”, kandhane Siti. “Yoh, matur nuwun ya..”, Simut sumringah.

***

Dina candhake. Sipus mlaku-mlaku turut lurung sinambi nembang. “Aku Sipus, aku Sipus, aku Sipus. Sipus sing paling bagus, pinter nyanyi, ora ana sing ngalahke aku. Aku Sipus, aku Sipus, aku Sipus.” Aku Sipus, aku Sipus, aku Sipus. Saiki wuluku werna telu, aku paling bagus, paling ngganteng”, tembangane Sipus sansaya kumalungkung saploke ditetesi tlutuh.

Ana dalan Sipus ketemu Siti, “Hei, aku bagus tenan ta? Aku paling ngganteng ta?”, pitakone Sipus marang Siti. Siti mung manthuk-manthuk, “hemm..”, wangsulane. Sipus banjur nerusake lakune.

Simut kang kawit mau ndhelik ana mburine Siti, muni, “Sipus bodho! Ra ngerti pa yen kucing kang wulune werna telu kuwi akeh digoleki manungsa! Haha..”. Sipus pancen bodho, ra ngerti yen wulune kang dadi telung werna kuwi mbebayani tumrap awake.

Ora let suwe, ana manungsa kang lagi berburu. “Wah…! Ana kucing kembang telon..! Dakcekele”, ucape manungsa kuwi sajak arep nyekel Sipus kang lagi pamer kuwi. “Pus…pus...pus…wulumu kok apik, apik tenan, ngguanteeeng..!”, manungsa gedhe dhuwur kuwi ngrayu supayane Sipus gelem nyerak.

Sipus kang sipate sombong sansaya bungah atine, banjur nyeraki manungsa kuwi. Nalikane Sipus wis cerak, manungsa kuwi ngetokake karung banjur nyekel Sipus dilebokake karung. “Meeeoooowng…arrrrkh..!!”, Sipus njerit-njerit ana jero karung. Sipus digawa menyang kutha marang manungsa kuwi. Weruh kedadean kuwi, Siti lan Simut mung cekikikan.

(Dening : Rinda Asy Syifa, kapethik saking DJAKA LODANG edisi 25 Agustus 2012)

»»  READMORE...

Sarung Emas

Mendhung katon sangsaya peteng dhedhet. Angin kang maune amung sembribit dadi grusa-grusu angajak wit-witan mosak masik. Suket alang-alang padha reruketan, sakaya ana samubarang kang diwedeni. Dalan cilik lempeng nuju mejid katon sepi, amung ana kewan-kewan cilik resrespa kang pating saliwer. Wewayangane pager tetean wis ora cetha maneh. Sumoroting lampu latar mejid angujiwat kumedhep-kedhep kena tumiyunge godhong gedhang. Mejid kang ora gedhe kuwi isih sepi, sanajan ta lampu-lampune wis padha murup. Amung ana sawongan kang ana kono.

“Shalatullah salamullah…”, pawongan lanang kang dhewekan ana mejid kuwi rengeng-rengeng solawatan sinambi ngisi bak wudhu kanthi nimba ana sumur. Pancen wis biasane dheweke ngurusi mejid kuwi. Wiwitane durung suwe, wetara telung wulan kepungkur.

Bak wudhu kang awujud padasan wis kaisi kabeh. Pawongan lanang mau banjur leren anggone gegawean, lungguh ana tritisaning mejid. Panyawange adoh tumuju sawah kang ana sangarepe mejid kaletan dalan cilik lan kalen. Swasana kang banget adhem lan mendhung, ndadekake atine sangsaya atis. Pikirane mbalik ana pirang-pirang wulan kepungkur nalika dheweke isih bisa guyon bebarengan karo bapak ana sawah kana. Yen nalika kuwi dheweke sigra tumandang, mesthine saiki dheweke isih bisa ngrasakake guyon karo bapake ana sawah. Kuwi mono kang ana ing pikirane.

“Hyaaaaa!!!”, tumadakan ana bocah lanang cilik mbengok sinambi nablek. Sing ditablek kaget njenggirat.

“Ana apa ta, dhik?? Kok ngaget-ngageti aku?”

“Halah…. Mas kuwi saiki yen sore gaweane ngalamun ndelok sawah, apa kurang gawean? Surup-surup kok ngalamun!”, Zaky, bocah lanang kuwi, njiwit lengene kakange.

“Kenea, lungguh kene, cah cilik kok methakil”, tangane siap arep nggeret adhine kang isih ngadeg jejeg ana pinggire.

“Mas Soleh mesthi arep mbahas bapak, iya ta?”, Zaky nginggati geretane kakange, banjur niggling tumuju papan kanggo wudhu sinambi nyampirake sarung ana pundhake.

Soleh amung gedheg-gedheg weruh polahe bocah kelas lima SD kuwi. Nanging dheweke ora nututi adhine, pancen wis jatahe dina iki adhine adzan, mula kudu wudhu dhisik. Soleh lumaku ana pelataran mejid. Suket-suket cilik sangsaya ngebaki latar. Siji loro malah wis ana kembang ceprik-ceprik cilik werna kuning.

“Mas, ndang wudhu!! Mengko bar maghriban njur ngetan!”, swarane Zaky nggugah ngalamune Soleh.

***

“Bu, pripun kabare bapak?”, Soleh ngambung tangane ibune. Zaky nirokake kakange nyalami ibune.

“Wau Mas Soleh ngalamun terus ten mejid, Bu!”, bocah lanang cilik kuwi wadul karo ibune babagan kakange sinambi mbenakake peci ireng ana sirahe. Ibune amung mesem krungu wadulane anak ragile.

“Masmu kuwi mikirake bapak, Le”, ibune ngrangkul Zaky, ngelus-elus pecine.

“Lha bapak niku ditengga kok boten kondur-kondur”, ujare Zaky.

Ibune meneng, nyawang anak lanange sakloron, banjur nyawang wong kang turon ana kasur sisihe. Socane ibu nyorotake tresna kang banget gedhene. Waspane meh wae tumiba, trenyuh ngrasakake lelakon urip  kang ora gampang. Wis rong minggu semahe ora bisa apa-apa, amung bisa turon. Kawite nalika telung wulan kepungkur semahe kepleset ana kalen. Samparane kang kiwa kecethit, ananging wektu kuwi piyambake ora sambat apa-apa, kabeh mau amung dirasakake dhewe, lumakune rada pincang. Sanajan pincang, nanging semahe kuwi ora kersa disuwunke obat. Nganti tekane rong minggu kepungkur piyambake blas ora bisa ngadeg. Banjur digawa menyang rumah sakit. Miturut katrangane dhokter, dina iki kasile diagnosa bakal dadi.

“Bu, wis aja dipenggalih banget-banget. Wis, ben bocah-bocah dikandhani wae”, semahe kang kawit mau meneng wae nuli ngendika. Bocah loro kang ngerteni yen bapake ora lagi sare banjur nuju kasur, nyalami bapake.

“Pak, Bu, Soleh siap nampi napa mawon kasile diagnosa dhokter”, Soleh lungguh ana jejere ibune.

Bapak lan ibune sawang sinawangan. Atine Bu Suti nggraita apa anak-anake padha bisa nampa kahanan kuwi. Gek sida, gek ora. Yen dikandhake, Bu Suti kuatir ndadekake sedhihe anak-anake. Yen ora dikandhake, ora wurunga sesuk bakal ngerti dhewe lan gawe kuciwa atine anak-anake. Waspane Bu Suti tumiba ana jilbab biru kang nutupi dhadhane. Pak Rusdi mesem weruh semahe nangis. Pancen yen atine lanang kuwi luwih bisa tegar ngadhepi kahanan.

“Wis, Bu, ora usah ditangisi, iki dalan paling apik”, Pak Rusdi ngayem-yem semahe.

“Enten napa ta, Pak, Bu??”, Soleh ora sranta pengen ngerti kahanan kang temenan.

“Mangkene, Le”, Bu Suti ngulapi waspane, banjur mendhet amplop soklat gedhe ana laci meja. Ana amplop kuwi tinulis “Foto Rongten”.

“Napa niku, Bu?”, Zaky kang durung ngerti bab kedhokteran melu nyedhaki ibune.

“Balung samparane bapakmu pancen wis ora apa-apa, ning syarafe sing kena”, Bu Suti nudhuhake foto rongten kang nggambarake samparane Pak Rusdi.

“Merga kuwi, bapakmu bakal……”, Bu Suti madheg anggone ngendika. Nyawang anake sakloron kang ana sisih kiwa lan tengene. Soleh lan Zaky amung meneng lan bingung, ngenteni ibune nutugake ngendika.

“Bapak bakal napa, Bu?”, Zaky lan Soleh meh bebarengan nywara.

“Bapakmu bakal ngaso ana kursi kuwi”, bareng wis sauntara suwe meneng Bu Suti banjur nutugake ujarane sinambi nyawang kursi roda ana pojok ruang kuwi.

Krungu katrangane ibune, Soleh mak cep klakep ora bisa ngomong apa-apa. Atine garuh ora karuan, ngerteni yen bapake bakal kaya mangkono. Yen mangkono, banjur apa bisa bareng-bareng nggarap sawah maneh, ngrumat mejid ana ngarep omah maneh, sapa kang bakal nggendhong Zaky yen ora bisa mlumpat kalen. Ora krasa luhe netes ana pipine.

“Le, aja toktangisi kahanan iki. Bapak ikhlas nrima sakabehe. Iki bakal dadi dalan paling apik tumrap kabeh. Wiwit saiki apa-apa kang ora bisa taklakoni, kowe cah loro kang bakal nerusake. Wis wayahe latian urip, Le”, Pak Rusdi ngelus-elus saklorone kang isih ndhingkluk ana sisihing kasur.

“Bu, jupukna sarung kae”, Pak Rusdi mrentah semahe supaya njupuk sarung kang wis disiapake kanggo Soleh. Bu Suti nuli mendhet sarung kang isih dibungkus plastik ana dhuwur meja, banjur dicaoske semahe.

“Soleh, iki sarung kanggo kowe. Wiwit saiki kowe kudu bisa nggenteni bapak ngurusi mejid, dadia imam kang bisa tinuladha”, Pak Rusdi maringake sarung werna soklat kahias motif werna kuning emas kang biyen biasane diaanggo nalika dadi imam ing mejid.

***

            “Assalamu’alaikum!!”, Zaky mlayu saka lurung nuju teras ngomah. Sikile gebol lendhut, kaose wis kebak tlutuh soklat-soklat, kringete ngebaki awak. Ewa semana Zaky katon bungah lan seneng ngewangi gaweane bapake nggarap sawah. Pak Rusdi kang lagi maca Koran ana teras ngomah mesem seneng weruh anake wis bisa sumringah maneh saploke wingi sore mulih saka rumah sakit.

“Wa’alaikumussalam. Kakangmu ngendi, Le? Kok dhewekan?”

“Mas Soleh ten wingking nika, Pak. Pak, niki telane ajeng dimasak napa?”, Zaky age-age nudhuhake tela kang gedhe-gedhe marang bapake.

“Wis kana wenehna ibumu wae, njur kowe gek ndang adus, mengko sedhela maneh cekat-ceket nyang mejid”

“Oke, Pak!”

Zaky banjur reresik awak. Bu Suti ngolah tela. Soleh kang lagi wae tekan ngomah uga banjur adus lan tata-tata nyang mejid. Sore kuwi tibane Soleh kudu latian kaya bapake, bisa dadi imam. Sarung emas paringane bapake wis dicepakake ana kamar.

“Pak, mangke menawi kula salah, pripun?”, turut dalan Soleh sambat marang bapake sinambi nyurung kursi roda. Pancene Pak Rusdi uga isih melu sholat jama’ah ana mejid, sanajan ta sholat ana kursi roda.

“Aja kuwatir, Le. Bapak yakin, kowe mesthi isa”, Rak Rusdi ngyakinake anak lanange.

“Iya, Mas..! Lha wong wis nganggo sarung emas kok ndadak sambat! Hehehe..”, Zaky lugu nggeret sarunge kakange, usil.

           

            Sore kuwi ora kaya sore-sore kapungkur. Mejid kanthi tulisan “Al Huda” ana ndhuwuring lawang kuwi rame. Wiwit bocah cilik nganti wong tuwa akeh kang wis padha ngebaki mejid. Ana sisih barisan ngarep pojok tengen ana pawongan lanang mangagem peci putih lan koko krem sarta sarung coklat, lenggah ana kursi roda. Ana sisih barisan mburi ana bocah-bocah cilik padha gegojegan lirih.

            “Le, ndang adzan”, Pak Rusdi ngundang Zaky kang kawit mau gojegan karo kanca-kancane.

            “Nggih, Pak”

            Ora sauntara suwe sawise Zaky adzan lan qomah, nuli Soleh ngadheg ana sisihing mimbar, ana papan kanggo imam. Sadurunge Soleh miwiti sholat, Soleh ninguk marang bapake, weruh bapake manthuk-manthuk Soleh ayem. Banjur ninguk marang ibune ana barisan wadon buri kana, ibune mesem nyasmitakake yen Soleh wis pantes. Kanthi nganggo sarung emas paringane bapake, wis negesi Soleh kudu bisa kaya bapake, dadi pemimpin.

“Allahu akbar”, Soleh miwiti sholat.

(Dening : Rinda Asy Syifa)

»»  READMORE...

Legereng

Salah sawijining dina, ing alas ana bocah wadon kang lagi golek kayu. Jenenge Legereng, omahe ana pinggir alas. Legereng pancen bocah kang sregep mbantu wong tuwa, saben awan mesthi golek kayu sawise ngirim dhaharan kanggo ramane kang ana sawah. Nalika lagi golek kayu, Legereng ketemu kidang. “Wee’e’e…ana kidang, kok le ayu tenan”, guneme Legereng. “Ha? Apa? Ayu? Aku lanang, mosok ayu...”, wangsulane si kidang. Legereng kaget weruh ana kidang bisa omongan. “Lha…kowe kok bisa ngomong? Omahmu ana ngendi, kidang lanang?”, pitakone Legereng. “Kae, nang guwa pinggir alas”, kidang lanang nyamauri. “Kebeneran, kae cerak karo sawahe ramaku. Kowe gelem kekancan karo aku ta? Saben ngirim rama aku ora duwe kanca”, panjaluke Legereng. Kidang lanang nyaguhi.

Esuk-esuk, Legereng tangi banjur nyiapake sarapan lan dhaharan kanggo ngirim ramane ana sawah. Wis dadi padatane, Legereng ngirim ramane arupa sega putih lan jangan gurih. Pancene Legereng wis ora duwe biyung. Biyunge wis seda. Mula sakabehane ditandhangi dhewe. Bareng wis samapta kabeh, Legereng banjur menyang sawah.

Ana ing dalan, Legereng kelingan marang kidang lanang. “Wah…kakang kidang lanang mesthi durung maem, maeman iki takwenehke kakang kidang lanang wae ah..”, batine Legereng. Bareng wis tekan sangarepe guwa, Legereng nembang kanggo ngundang kidang lanang supaya njedhul. “Kakang kidang lanang, ngetoka sedhela wae, kakang kidang lanang...”. “Ana apa? Esuk-esuk kok wis dolan?”, kidang lanang metu saka guwa. “Iki lho, kang, takgawakke maem”, kandhane Legereng. “Ooo…ya, ya, aku pancen durung maem. Matur nuwun ya”, Kidang lanang katon bungah digawakake maem. “Iya, kang. Sesuk saben esuk takteri maem. Saiki aku pamit ya, kang.”, kojahe Legereng.

Legereng mlaku menyang sawahe ramane, nggawa rantang kosong merga isine wis diwenehake kidang lanang. “Rama, sega putih jangan gurih wutah, rama”, turut dalan Legereng nembang nuduhake yen sega putih lan jangan gurihe wis ora ana, wutah nang ndalan. “Wutah ya wis, ora apa-apa, rasah bengak-bengok nang kono”, ngendikane ramane. Legereng banjur mulih.

Saben dina tumindak kang kaya ngono kuwi dilakoni Legereng. Saben arep ngirim ramane ana sawah, malah diwenehake kidang lanang. Sangsaya suwe ramane curiga. “Ana apa ta jan-jane iki? Kok saben-saben sega putih jangan gurih wutah. Wah, kudu diselidiki iki”, ramane sajak wis pirsa yen Legereng seneng ngapusi. Sawijing dina, ramane nginjen Legereng kang lagi mlaku menyang sawah. Ramane weruh Legereng mandheg ana guwa banjur celuk-celuk kakang kidang lanang. Legereng konangan anggone ngapusi ramane. “Woalah, gara-gara kidang kuwi njuk aku ora tau kejatah panganan ta”, batine ramane karo nginjen Legereng kang lagi guyon karo kidang lanang.

Ngerti kedadean kuwi, ramane banjur ethok-ethok dadi Legereng. Esuk njengkut ramane meyang ana guwa banjur celuk-celuk kaya Legereng nalika celuk-celuk kidang lanang. “Kakang kidang lanang, ngetoka sedhela wae, kakang kidang lanang”.  Bareng kidang lanang njedhul saka guwa, ramane Legereng ngetokake arit. “Kowe ta sing marakke anak wedokku seneng ngapusi?! Njuk aku ora tau dikirim?”, ramane Legereng sajak banget anggone nesu, karo babat gulune kidang lanang nganti mati. Kidang lanang banjur digawa menyang gubug, dimasak ana kono.

Legereng ora ngerti yen kidang lanang wis dipateni ramane. Kaya biasane Legereng nggawa rantang menyang guwa. “Kakang kidang lanang, ngetoka sedhela wae, kakang kidang lanang”. Wis bola-bali Legereng anggone celak-celuk ngundang kidang lanang, ananging kidang lanang ora njedhul-njedhul. “Ah..paling kakang kidang lanang lagi lunga,” batine Legereng sinambi mlaku menyang sawahe ramane. “Rama.. Sega putih jangan gurih teka, rama”, unine. “Mrene, rasah bengak-bengaok, iki aku masak enak-enakan”, ramane ngawe-awe Legereng. “Masak apa, rama?”, Legereng age-age mlayu. “Kae nang gubug, tilikana”, ngendikane ramane. Legereng weruh ana manci isine iwak, Legereng thelap-thelep mangan iwak. Nalika kuwi Legereng ora nyana yen sing dipangan kuwi iwak kidang, ora liya ya kidang lanang kancane mau. “Enak, rama!”, unine Legereng. “Meneh pa piye? Ke nang kuwali isih ana”, kandhane ramane. Legereng nuju kuwali sing isih temumpang dhuwur luweng, karepe arep nambah. Nalika dibukak, Legereng weruh sirah kidang lanang. “Rama ki piye horo, lha anake dhewe kok dibeleh!!”, Legereng kaget kepati. “Anake sapa? Kuwi sing mangani jatah sarapanku ta?”, ramane rada nesu. “Rama ki piye ta, kuwi ki kakang kidang lanang, kancaku”, Legereng sajak lega banget. “Wis, wis, rasah werna-werna. Nek kowe arep lunga ya lunga wae kana!”, ramane nundhung Legereng.

“Biyung, aku ditundhung rama, biyung..”, turut dalan Legereng nangis. Legereng mlaku nurut lurung. Saben ngliwati sawah, ana wit terong kang awoh gedhe-gedhe, Legereng nembung, “Enthit, sing nandur terong gedhe-gedhe iki sapa, enthit. Aku njaluk rak ya oleh, Enthit”. “Sing nandur aku ya wuk ya, pek en kabeh ya wuk ya, ngger dijoli”, kandhane wong kang ana sawah kuwi. Legereng banjur methiki terong. Bareng wis akeh, nuthugake lakune. Ora let suwe, weruh wit bayem lemu-lemu. “Enthit, sing nandur bayem lemu-lemu ‘iki sapa, enthit. Aku njaluk rak ya oleh, enthit”. Saben weruh tetanduran kang sehat subur, Legereng mesthi njaluk. Kabeh mau diwadhahi ana keranjang.

“Ah, sayah, ngaso dhisik”, Legereng wis kesayahen merga pirang-pirang dina mlaku wae. Satekane gunung, nang ngisor uwit Legereng nata janganan asile njaluk-njaluk ana sawah kae. Legereng dolanan bakul-bakulan dhewe, wis kaya uwong edan. Nalika lagi seneng bakul-bakulan, ana ula gedhe marani Legereng. “Ndhuk, kowe kok dolanan dhewe, tak kancani gelem ora”, ula kuwi nyedhaki Legereng karo omongan. “Eee…gandhrik!! Ula kok bisa omongan!”, Legereng kaget. “Ora usah wedi, aku ora bakal mangan kowe. Aku Siwa Ula”, unine ula gedhe kang gedhene meh padha wit kambil kuwi mau. “O, Siwa Ula. Ya kene, ngancani aku,” wangsulane Legereng. Saklorone banjur dolanan bareng.

Wanci wis wengi. “Wis wengi, Ndhuk. Apa kowe ora bali? Mengko rama-biyungmu nggoleki lho”, kandhane Siwa Ula. “Ora, aku ki ditundhung rama. Aku wis ora duwe biyung”, wangsulane Legereng, nyritakake kedadean kang njalari dheweke ditundhung. “Ya wis, yen ngono kowe turu nang ngomahku wae”, Siwa Ula ngajak Legereng nginep ana ngomahe. “Tenan pa, Siwa Ula? Ning janji, aku ora dipangan ta?”, Legereng bungah, duwe kanca Siwa Ula sing atine apik. “Ha’a, janji, aku ora bakal mangan kowe, wis ayo numpaka nang gegerku”. Legereng banjur numpak ana gegere Siwa Ula. Saklorone mlebu ana guwa gedhe omahe Siwa Ula.

Wis pirang-pirang dina Legereng nginep ana guwane Siwa Ula. Sawijining dina, Legereng ngrasa kangen ramane. “Siwa Ula, aku ki kangen karo ramaku, aku tak bali dhisik ya”, tembunge Legereng. “Ya, kene takterake”, Siwa Ula niate arep ngancani Legereng bali ana ngomahe. “Aja, mengko aku damuk rama, kekancan kok karo Ula, mengko ndhak kowe dipateni kaya kidang lanang”, kandhane Legereng. “Ya wis, ngati-ati, ndhuk”.

Legereng mlaku bali. Satekane ngomah, “Rama.. Legereng mulih, Rama”. “Dhuh, anaku wedok, mrenea,” keprungu swarane ramane saka kamar, swarane lirih sinambi watuk-watuk. Legereng kaget, banjur mlebu kamar. “Rama, kenging napa?”. “Seploke kowe lunga kae ramamu iki lara, ora ana sing ngladeni, ora ana kanca nang ngomah, kowe aja lunga meneh ya, Ndhuk”, kandhane ramane. “Nggih. Gerah napa ta, rama? Tak suwunke obat kalih Siwa Ula nggih”, Legereng ngglembuk ramane supaya kersa disuwunke obat. “Hus..Siwa Ula kuwi sapa? Mengko nek kowe dipangan kepiye”, ramane bingung. “Siwa Ula niku kanca kula, rama. Apikan kok”, Legereng njlentrehake bab Siwa Ula.

Sorene, Legereng mulih ana ngomahe Siwa Ula. “Siwa Ula, ramaku lagi gerah. Aku mbok digawekke obat”, tembunge Legereng nalika ketemu Siwa Ula. “Ya, kana gek golek kembang nang pager kuwi, gawanen mrene,” Siwa Ula nyaguhi gawekake obat. Legereng banjur methik kembang-kembang ana pager. “Iki, Siwa Ula”, ucape Legereng sinambi nudhuhake kembang sagegem. “Wis, teplekna nang epek-epekmu, takdamune”, printahe Siwa Ula marang Legereng. “Hialah, grisi e, Siwa Ula ki..!”, Legereng ngampet ngguyu nalika epek-epeke didamu Siwa Ula. “Wis menenga”. Bareng kabeh kembange wis didamu, Siwa Ula ngomong, “Kembang-kembang iki godhogen, banyune diombe nggo gawe obat”. “Ya, matur nuwun lho ya”, Legereng bungah wis entuk obat kanggo ramane, banjur pamit mulih.

“Rama, niki obate, saking Siwa Ula”, satekane ngomah kembang mau banjur digodhog lan disiapke ana gelas. “Ya, matur nuwun ya, Ndhuk,” ramane katon trenyuh weruh Legereng banget tresnane marang wong tuwa. “Nggih, rama, Legereng nyuwun ngapunten nggih, wingi pun damel dukane rama, Legereng  janji boten ngapusi malih”. “Iya, Ndhuk, aku ya njaluk ngapura wis mateni kancamu kidang lanang kae, aku yaw is nundhung kowe. Dingapura ya, Ndhuk”, kandhane ramane sinambi ngrangkul Legereng. Saklorone saiki urip guyup ayem.

(Dening : Rinda Asy Syifa, naskah Lomba Dongeng Sayembara Basa Jawa 2011 Pendapa Yudaningratan)

»»  READMORE...

Tembungku Dudu Tembunge

Plak! Kertas sebendhel tiba ana ndhuwur meja kayu kuwi. Gelas loro kang isine teh manis koclak, yen dipadhakake manungsa gelas kuwi mesthine kaget kepati.  Taplak ijo kang ngemuli meja kacipratan koclakane gelas. “Wis pirang minggu kowe takwenehi wektu, apa ya wangun yen kasilmu mung kaya mangkene??!”, Pak Warsita menyat saka lenggahe. Swarane sora ngebaki ruang tamu kang ambane wetara limang  meter ping patang meter kuwi. Polate Pak Warsita kang kawit mau adhem ayem nyenengake, kedadak malih abang mrengangah campur kuciwa. Ewa semana, wong lanang kang digetak tetep masang polatan sumeh lan sabar. Kertas kang ditibakake ana meja mau dijupuk, nuli matur sinambi nyaosake maneh marang Pak Warsita, “Nyuwun pangapunten….”. Durung tutug anggone matur, Pak Warsita age-age nundhung bocah kuwi. “Wis rasah tokteruske ujarmu!!”. Astane Pak Warsita ngacungi arah njaban ngomah, sasmitane bocah lanang kang umur-umurane durung nyandhak telulikur taun kuwi kudu metu saka omah kuwi.

***

“Ngersakake unjukan, Pak? Spesial kagem bapakku tercinta, lho…”, Atun nggodhani bapake. Pancene yen lagi weruh bapake ngalamun ana teras, Atun mesthi ngetokake jurus genit. Ya mung kuwi kang bisa ngulapi sedhihe bapake saploke ibune seda. Yen wis mangkono, biasane Pak Warsita banjur mesem lan kersa mbabar kasedhihane karo anak wadone kuwi. Nanging sore kuwi ora kaya sore biasane. Rayuane Atun sakaya ora njawil atine Pak Warsita. Pak Warsita tetep meneng, tanpa noleh.

“Pak, enten napa ta? Menggalih napa?”, Atun lungguh ana jejere Pak Warsita. Teh sagelas didelehake dhuwur meja.

“Ora, Ndhuk. Ora mikir apa-apa”, wangsulane Pak Warsita.

“Alaaah….bapak niku.. Lha kok kados kembang kacang ngoten? Hehehe”, Atun ora kentekan akal kanggo gawe guyune bapake. “Mesthi Mas Widada malih ta, Pak?”, ujare Atun maneh. Bocah wadon kang lagi wae lulus SMA sewulan kepungkur kuwi sajatine ngerti apa kang nyebabake Pak Warsita katon buneg.

“Iya, Ndhuk. Coba yen wingi Widada bisa nggugu apa karepku, mesthi wae aku ora kelangan pelanggan lan dheweke wis tampa gaji”, Pak Warsita wiwit crita babagan kuciwane jalaran kelangan pelanggan. Pancene Widada wis rong taun iki dadi penulis tetap ing penerbit “Retawu”. Biasane pihak penerbit nugasi Widada supaya nulis buku babagan tartemtu. Wis telung buku kang diterbitake, mempere Widada wis lanyah anggone nulis jumbuh karo kekarepane penerbit. Ewa semana, Pak Warsita, minangka editor tetep ngowahi tulisane Widada.

“Menawi pun ngoten, napa kula saged neruske sekolah, Pak? Kuliah kados kanca-kanca,” Atun ngudarasa. Banget anggone kepengin kuliah, ora mung mandheg lulus SMA tok. Saploke ibune seda, Pak Warsita ngragadi Atun dhewe, malah ketemu perkara pemasaran mudhun merga penulise lunga. Yen ngono ateges pemasukane penerbit mudhun. Pak Warsita ora nanggapi pitakonane anak wadone kuwi. Pikirane buneg. Karepe Pak Warsita, Atun golek kerja wae, tinimbang kuliah ngentekake ragad.

“Pak, napa boten langkung sae menawa Mas Widada diparingi wekdal malih?”, kocape Atun. Atun bocah kang pinter. Dhasare Atun wis kenal karo Widada, lan wis kerep ngobrol bareng. Dadi ora nggumun maneh yen Atun uga ora jarang ngudarasa karo Widada. Babagan pepenginane Atun kanggo kuliah iki uga Widada ngerti.

“Wis. Wis. Wis. Kekarepane kuwi wis ora isa dituruti maneh. Yen takturuti nerbitke tulisane sing kaya mangkono kae, Retawu isa bangkrut! Maca judule wae aku wis wegah.”, Pak Warsita leren anggone ngendika, gelas ana dhuwur meja dipendhet. Sruput. Sawise nyruput teh, pasuryane katon rada tenang. Pak Warsita nuli ngadeg saka lenggahe, samparane reflek nganggo sandhal kang taline werna ijo kuwi .

“Lho, bapak ajeng ten pundi ta, Pak?” Atun bingung weruh bapake menyat mlaku tumuju lurung.

“Arep tilik kantor”, Pak Warsita nyemauri tanpa tinoleh. Atun age-age nggawa gelas kang tehe kari separo kuwi ana pawon, banjur nutup lawang. Klepat. Atun nututi bapake. Kantore bapake ora adoh saka omahe, wetara mung seket meter keletan kalen cilik. Mula wis ora nggumun yen Pak Warsita wayah sore ngene tilik kantor ya mung sandhalan, kaosan, lan sarungan. Turut dalan, Atun banget khawatire marang bapake, merga ora biasane Pak Warsita polate tanpa bisa sumeh. Aja-aja iki kabeh merga panjaluke nerusake sekolah wis gawe bungee bapake.

Satekane ngarep kantor, Atun kedadag mandheg weruh suasana kantor kang sepi mamring. Ana pinggir bebaturan teras, mung gumlethak sandhal sepasang lan sepatu sepasang. Ateges mung ana siji mitrane bapak kang ana kantor. Biasane kantor kuwi kebak uwong, mbuh kuwi karyawan kono, penulis, apa malah pelanggan. Durung nganti Atun mlebu, Pak Warsita metu sinambi gawa buku cilik kang isih dibungkus plastik.

“Pak, estu kula nyuwun pangapunten sanget. Palapuran pemasaran pancen ngoten.”, pawongan kang panganggone memper kaya mahasiswa ospek nututi metu. “Iya, ora apa – apa. Buku iki takgawa dhisik.”

Atun amung meneng, tanpa paham iki kedadean apa. Atun mlaku mbuntuti Pak Warsita kang pasuryane nuduhake wong kang lagi bingung. Astane ngulak-alik buku cilik werna soklat. Plastik kang mbungkus kuwi disuwek.  “Bukune sinten, Pak?”, Atun nyoba nywara nalika Pak Warsita mbukak halaman ngarep dhewe.

“Sastra Suharjo”

***

Jam ana tembok cet putih kuwi wis nuduhake jam wolu punjul seprapat. Pak Warsita lungguh ana kursi sofa ruang tamu. Pisan-pisan nyesep rokoke. Asbak ana ndhuwur meja kuwi katone wis akrab karo Pak Warsita. Sapinggire asbak wis nglonyom ireng-ireng merga kena mawane rokok. Ing kantor kono ya mung Pak Warsita kang ngrokok, ora ana liyane. Clana dawa ireng, klambi batik, sepatu semiran. Pak Warsita tibake lagi arep tindakan. Saben-saben karyawan kantor kono weruh, batine mesthi muni “Pak Warsita ketiban wahyu apa ya?”. Sanyatane wis pirang-pirang minggu iki Pak Warsita katon buneg tanpa bisa padhang polatane. Nanging, esuk iki, kabeh mau ilang. Pak Warsita malih kaya biyen maneh.

Wis watara limang menitan Pak Warsita mung lungguh sinambi ngrokok lan maca koran. Pisan-pisan nggatekake dalan ing ngarep kantor. Bis-bis kang mandheg ngudhunake penumpang, motor-motor kang pating sliwer, simbah-simbah saka pasar nggendhong tenggok. Sakayane, ana kang lagi dienteni Pak Warsita.

“Nengga sinten, Pak?”, Pak Joko, karyawan anyar kang dadi tukang resik-resik kuwi aruh-aruh sinambi nata buku ana rak buku ora adoh saka lungguhe Pak Warsita.

“Sastra Suharjo”, wangsulane Pak Warsita cekak.

“Sinten?”, Pak Joko sajatine krungu, nanging durung percaya yen Pak Warsita dandan necis mung arep ketemu pawongan kang nyebut jenenge Sastra Suharjo.

“Sastra Suharjo, sing wingi bukune tokwenehake aku kae. Aku arep kenalan, sapa ngerti gelem nulis nang kene”, duda anak siji kuwi njlentrehake kekarepane nunggu.

“Ooo….. Sip, Pak! Seratanipun mesthi sae, nggih Pak?”, Pak Joko melu sumringah.

“Apik tenan! Top markotop!”, Pak Warsita nirokake gayane artis, ngacungi jempol loro. “Aku kok nggumun, buku cilik tipis ngono kok nganti best-seller, kok nganti dikirimke mrene barang. Mesthine penulise jos tenan ta? Apa maneh saiki jeneng penerbite mengudara ora kaya biyen”, tutuge sinambi nglempit Koran merga wis rampung anggone maca berita olah raga kasenengane.

“Ha inggih, Pak…”, Pak Joko nyarujuki.

Durung nganti Pak Joko nerusake anggone ngobrol karo Pak Warsita, ana sepeda motor mlebu ana parkiran kantor. Wong lanang, nganggo klambi rapi, nglepas helme lan jakete. Mlaku tumuju ruang tamu kantor. Pak Joko njawil Pak Warsita, “Pak, Sastra Suharjo pun mriki”. Pak Warsita age-age ngadeg, ngungak saka cendhela. Mak pleret. Pasuryane alum maneh.

“Kula nuwun….”

“Mangga. Mangga mlebet, Mas.”, Pak Joko nyumanggakake, merga Pak Warsita lungguh maneh tanpa mapag tamune. Dhasare karyawan anyar durung nyandhak sewulan, Pak Joko durung apal tamu-tamu kang sowan mrono. Wong lanang kang uluk salam mau mung mesem sinambi nyalami Pak Joko.

“Kene…lungguh kene. Apa karepmu teka mrene maneh?” Pak Warsita nyumanggakake wong lanang kuwi lungguh.

“Kula namung ngestreni timbalanipun Bapak”, ujare.

Jenggirat. Pak Warsita kaget kepati. “Apa kowe sing nduwe nomer telpon iki?”, pitakone sinambi ngulungake kertas tinulis nomer telpon.

“Leres, menika nomer telpon kula ingkang enggal, Pak”

“Apa kowe ngerti buku Sarjana Sujana?”

“Ngertos, Pak. Menika buku terbitan enggal saking Widyakarya Press, karangan Sastra Suharjo ingkang nyariosaken tumindak para sarjana ing tlatah Ngayogyakarta mriki”, kojahe.

“Apa kowe kenal karo pengarange?”, Pak Warsita tansaya ora percaya genea kok tamune kuwi ngerti sakabehane. Aja aja pancen tenan kuwi Sastra Suharjo. Nanging Pak Warsita tetep ora percaya.

“Kula piyambak, Pak.”, ucape wong lanang kang lungguh ana sangarepe Pak Warsita.

“Wis aja gawe-gawe! Aja dumeh kowe wis taktolak dadi penulis nang kene, bajur kowe ngaku-aku pengarange buku iki!”, kojahe Pak Warsita sinambi ngetokake buku saka tase. Pancene ana buku kuwi ora tinulis biodata pengarang. Pak Warsita ngerteni info nomer telpone ya seka penerbit kang nerbitke buku kuwi mau.

“Sejatinipun, naskah buku menika ingkang kala wingi kula caosaken bapak, nanging bapak dereng saged nampi amargi seratan kula kirang jumbuh kalih kekajenganipun bapak”, tamune kang ora liya ya Widada kuwi njlentrehake sakawite naskah kuwi bisa dadi buku.

“Kula ngrumaosi bilih seratan kula tebih saking sampurna. Mantuk saking dalemipun bapak, naskah menika sampun kula buang wonten bak sampah pinggir margi. Nanging seminggu candhakipun wonten satunggaling tiyang rawuh dhateng griya. Piyambakipun pimpinan penerbit Widyakarya Press ingkang ngopeni naskah kula”, Widada nerusake kojahe.

“Apa buktine yen iki tenan tulisanmu?”, Pak Warsite durung percaya. Pancene nalika telung wulang kepungkur piyambake mbanting naskah ana dhuwur meja, sajatine naskah kuwi durung diwaca. Amung kebacut memeng anggone maca, amarga ora seneng marang Widada kang katone narik atine Atun, anak wadone.

Widada ora mangsuli, mung mesem sinambi ngulungake kertas kontrak perjanjian penerbitan. Ana ing kertas kuwi tinulis identitas asli penulis.

Pak Warsita meneng tanpa swara. Kertas kuwi dicekel lan diwaos saka ndhuwur nganti ngisor. Dibaleni maneh. Sakayane Pak Warsita ora percaya yen Widada bisa nulis buku kaya mangkono. Buku kang bisa gawe Pak Warsita sadhar yen pendhidhikan kuwi penting. Mula seminggu kepungkur nalika maca buku kuwi, Pak Warsita ngucap janji marang anak wadone supaya anak wadon siji-sijine kuwi bisa nerusake sekolahe, bisa kuliah, sinaosa direwangi golek dhuwit mrono-mrene. Kuwi sebabe Pak Warsita buneg pirang-pirang minggu iki.

“Pak eeee…! Mriki..!”, Atun mlayu saka lurung gawa Koran sebendhel tumuju kantore bapake. Satekane ngarep lawang, Atun kaget weruh Widada ana nang kono.

“Mas Wid??!” Sing diceluk amung mesem manthuk.

“Ana apa, Ndhuk? Kok le bungah temen?”, Pak Warsita ngawe Atun kang isih ngadeg nggejejer ana ngarep lawang.

“Niki lho, Pak. Kula ketampi ten Universitas Negeri Yogyakarta. Matur nuwun sanget nggih, Pak. Bapak sampun ngeparengake Atun kuliah. Matur nuwun sanget”, Atun ngulungake koran kang isine pengumuman tes masuk universitas. Banjur ngruket bapake. Pak Warsita trenyuh weruh anake bungah. Ora krasa, waspane tiba ana pundake Atun. Semana uga Atun, tangise wis ora bisa dibendhung maneh.

Widada melu trenyuh nyawang bapak lan anak kang lagi bungah atine. Batine, Widada nresnani Atun kaya nresnani adhine dhewe, lan ngurmati Pak Warsita kaya bapake dhewe. Penampane Pak Warsita seprene iki salah, wis ngecap Widada arep macari Atun, mula kabeh pagaweane Widada ditolak. Saikine, nalika Widada nganggo jeneng samaran lan Pak Warsita kersa maos tulisane Widada merga ora ngerti yen kang nulis Widada. Widada bungah, ancase tulisane wis tekan atine Pak Warsita, tembunge wis nulungi Atun kang meh wae ora nerusake sekolahe. Ewa dene kang diwaca Pak Warsita kuwi tulisane Sastra Suharjo, nanging tumrape Widada kuwi “tembungku, dudu tembunge”.

***

Mobil sedan mandheg ing parkiran. Wong wadon nganggo kebaya lengkap, mudhun saka mobil. Ditututi wong lanang batikan, clana panjang, tangane nyekeli peci, rambute wis katon kerontokan kembang jambu, mlaku ana pinggire bocah wadon kuwi. Ora sawetara suwe, ana maneh wong lanang kang metu saka mobil. Nadyan tumpakane sedan, nanging panganggone tetep prasaja, amung kemeja kotak-kotak lan kathok dawa ireng polos. Saben-saben wong kang weruh mesthi ora bakal banget anggone nggatekake wong telu kang lumaku bareng iki. Ora liya, ya Atun, Pak Warsita, lan Widada.

“Dhik, ndi ali-alimu?”, godhane Widada. Sing digodha amung mesam-mesem isin, sinambi ndhelikake tangan tengene supayane ali-aline kang padha karo ali-aline Widada kuwi ora ketok. Esemane nggregetake Widada. Ora wurunga Widada jowal-jawil weruh Atun mesam-mesem.

“Ealah... ya sing guyub ya, Ndhuk, Le. Saiki kowe wis dadi sarjana, Ndhuk, padha karo Widada. Apa isih kelingan buku Sarjana Sujana?” Pak Warsita ngepuk-epuk pundhake Atun lan Widada.

“Bukunipun Sastra Suharjo ta, Pak?” Widada mangsuli sinambi nglirik Atun.

“Dudu”, Pak Warsita nyalahake wangsulane Widada.

“Leres ta, Pak. Anggitan Sastra Suharjo”, Widada mbaleni wangsulane.

“Welah….sanes, Mas. Kula boten tepang kalih Sastra Suharjo. Tembunge sinten sing saged ngluluhke atine Bapak? Napa tembunge Sastra Suharjo?”, Atun wiwit melu ngobrol, sinambi nganggo topi toga.

“Adhuh, Dhik… Tembungku, dudu tembunge. Nggih ta, Pak?”, Widada mangsuli. Tangane njiwit tangane Atun, topi togane dijupuk banjur dienggo Widada dhewe. Atun gregeten nuli nablek pundhake Widada. Saklorone gumuyu bareng.

Pak Warsita bungah, weruh saklorone guyub, nadyan kaya cak TK. Pak Warsita sadhar, yen tulisane Widada pancen apik, yen dipadhakake obat, bisa ngobati wong kang lara nemen. Saikine Retawu tansaya makmur, Widada ngantor ana kono.

                                                       (Dening : Rinda Asy Syifa, naskah juwara 1 Lomba Cerkak Remaja se-DIY 2011)

»»  READMORE...

Juwara Sejati

Radyan Mahardika, jeneng paringane bapak lan ibune. Jeneng kang katulis ana ing akte kelahirane, ijazah, rapot, lan sakabehe dokumen identitase. “Mas Radyan Mahardika”, wis ora gumun maneh yen akeh uwong kang salah njelukake. Nalika jeneng kuwi disebut, sing methungul ora liya ya bocah wadon cilik kang awake kuru, kulite ireng, rambute kang dawa dikucir loro kiwa tengen. Beda adoh karo panganggepe para wong kang lagi kenal pisan, Radyan Mahardika mesthi dikira bocah lanang kang gagah, pinter, tur ngalim. Ewa dene akeh kang kecelik, Radyan tetep nggunakke jeneng kuwi minangka jenenge.

Setu pahing, tanggal 13 Agustus, tibane dina pambiwaran kelulusan kelas telu SMA Janturan. Esuk-esuk njenggut Radyan wis tangi banjur tumuju sumur. “Ndhuk, mengko sing menyang sekolahanmu pakdhe Yono,” ngendikane ibune sinambi nyugokake kayu ing luweng. Pancene antarane sumur lan pawon ora adoh, ya mung ana aling-aling gedheg. Radyan ora semaur, kepara malah mlebu kamar mandhi banjur gebyar-gebyur. Ibune amung bisa ngelus dhadha, kebak welas marang anak wedoke nomer telu kuwi.

Byur…byur..byur. Radyan gebyur banyu kolah ing sakujur awake. Ora ngrasakke adhem meneh, sing ana atine luwih adhem tinimbang adheme banyu lan hawa pirang-pirang dina iki. Sinambi nelesi awak, Radyan kelingan jaman semono.

Wektu kuwi Radyan kelas telu SMP. Nalika arep mendhet kasile ujian, Pak Cahyo, bapake, kapundhut Gusti Allah merga gerah struk. Mula wektu kuwi juwara siji wis ora dadi barang kang nyenengake atine, kabeh wis katutup rasa sedhihe ditinggal sowan bapake marang Gusti Allah. Siji kang sisih dieling-eling, “Dyan, apuranen bapak ora bisa njupuk asile ujianmu. Takweling, kowe sinau sing tenan, ewangi ibumu, lan jaga adhi-adhimu”, ngendikane bapak sejam sadurunge malaikat Izroil methuk ruhe. Yen eling marang ngendikane bapake mau, Radyan nangis.

Kawit dadi bocah yatim, Radyan saben esuk menyang pasar kanggo dodolan gorengan. Ibune kang kerja ana pabrik tahu ora sepiraa gajine, mung cukup kanggo tuku beras. Kanggo mbayar sekolahe lan sekolahe adhi-adhine, Radyan nrima bakulan sadurunge menyang sekolah. Mengko ing sekolahan uga nitipake dagangane arupa gorengan ing kantin lan warung-warung cerak sekolahan. Kaya esuk iki, Radyan kudu cepak-cepak kanggo menyang pasar.

“Ndhuk, mengko yen bijimu apik, ibu arep syukuran.”, Bu Cahyo unjal ambegan. “Wis suwe seploke bapakmu sowan kae ora tau syukuran maneh”, tutuge sinambi leren anggone ngedhuk sega saka katel. Radyan kang lagi nata gorengan ana ing tampah, nuli mangsuli, “Boten sah, Bu. Artane ngge mbayar sekolah Tika - Tina mawon. Kula pun bersyukur banget gene pakdhe uga pun paring pambiyantu murih kula saged ngrampungake SMA. Syukuran kanthi pamuji marang Gusti mawon, Bu.”

“Bener kandhamu, Ndhuk. Ning ibu pengen weruh Radyan sing ceria kaya biyen”, ibune nyekeli tangane Radyan nalika Radyan menyat saka empyak pawon kuwi. “Jane kowe kuwi kenangapa, apa ibu ana salah?”

Radyan nangis ngguglu, ngekep pangkone ibune. Luhe netes nelesi jarik kawung kang wis klumus lan suwek-suwek pinggire. Ibune ngelus-elus rambute Radyan kang dikepang loro. “Ndhuk, kandhaa, ana apa.”

“Bu, nyuwun ngapunten nek mangke biji kula jeblok. Kula khawatir ndamel kuciwane ibu lan pakdhe”, Radyan mangsuli sinambi tetep ngekep pangkone ibune.

“Iya, Ndhuk. Aja pesimis, ibu ngerti kowe kuwi bocah pinter, biasane ya rengking siji. Wis, aja nangis. Mosok wis gedhe semene kok isih cengeng, isin karo adhi-adhimu kae”, ngendikane Bu Cahyo rada guyon.

Radyan ngudari kekepane, nuli mesem sinambi ngulapi luhe kang nelesi pipi.

***

“Dyan, krungu-krungu SMA-mu ana sing ra lulus lho, ngerti ora?”, guneme Lik Yati, wong wadon kang bakul iwak pitik ana sisih tengen panggonane Radyan bakul gorengan.

“Nggih napa, Lik? Pirsa saking pundi?”, wangsulane Radyan.

“Lha…lak adhi ipeku guru olah raga nang kono ta..”, Lik Yati nyemauri.

Radyan mung meneng, nggusah laler kang pisan-pisan teka marani gorengane. Pancene seploke ditinggal bapak, Radyan bisa sekolah ana SMA kuwi merga diewangi ragad Pakdhe Yono, kakange ibune. Nanging kanggo ngragadi adhi-adhine kang isih SD, Radyan kumudu mbiyantu ibune. Kang mangkono dilakoni saben dina. Mula awake kang kuru kuwi sangsaya cilik, merga kesayahen. Yen ana kelas, pelajaran, Radyan kerep keturon. Apa kang disinau ing kelas jan blas wis ora mlebu uteke. Biji 8, 9, 10, kang biyen akrab karo Radyan, saiki wis ora gelem kekancan maneh. Radyan wis ora tau juwara meneh kaya biyen. Apa maneh sewulan sadurunge ujian nasional kae ibune opname ana rumah sakit merga gejala malaria. Wektu kuwi Radyan wis ora bisa konsentrasi sinau kanggo ujian, wedi yen ibune bakal senasib karo kakang lan mbakyune kang sowan Gusti nalika cilik biyen merga lara malaria. Kabeh kuwi dadi khawatire Radyan, gek gek dheweke ora lulus lan gawe kuciwane ibu lan pakdhene.

Wanci wis saya awan, Radyan kukut-kukut.

“Arep pindah?”, pitakone Lik Yati.

“Nggih, Lik. Ajeng ten sekolahan, sinten ngertos para tiyang sepuhe siswa-siswa kersa mundhut gorengan. Hhehehe..”, wangsulane Radyan sinambi ngguyu.

“Ya wis, kana. Ngati-ati”.

“Pareng, Lik..”

***

Sekolahane Radyan pancen ora adoh saka pasar, mung keletan telung omah banjur nyebrang dalan. Satekane sekolahan, wis akeh para waline siswa kang tindak kanggo nampa asil ujiane para siswa. Radyan mandheg ana ngarep gerbang. Thingak-thinguk ngalor ngidul, kaya kaya ana sing digoleki. “Pakdhe Yono nangendi ya..?”, batine Radyan.

Radyan nuli nata dagangane ana sapinggire kantin sekolah. Pancene dina iki kantin tutup, dadi ya mung Radyan dhewe sing bakulan nang kono. Radyan ora isin nglakoni kuwi, ewa dene para guru wis pirsa seluk beluk kahanan kaluwargane Radyan. “Ah, paling pakdhe wis mlebu nang kelas”, Radyan nyoba ngayem-ayem atine bareng sawetara wektu durung weruh pakdhene.

Wetara sajam candhake, para wali murid siji baka siji metu saka kelas banjur tumuju parkiran. Weruh kuwi Radyan celingak-celinguk nggoleki pakdhene. Akehe uwong ndadekake Radyan kangelan anggone nggoleki pakdhene. Atine sangsaya kemrungsung. Gek gek pancen dheweke ora lulus, mula pakdhene ora ana ing sekolahan iki. Radyan bingung.

Kedadak saka kadohan keprungu swara njeluk Radyan, “Dyan..! Ngapa kowe nang kono?! Mrenea!”. Katon Juwita ngawe-awe. Radyan kaget.

“Ngapa?”, Radyan rada bengok.

“Didhawuhi Pak Joko!”, wangsulane Juwita ora kalah sero.

Radyan nuli mlaku nuju kantor, panggone Juwita ngawe-awe mau. Radyan khawatir, Juwita kuwi bocah paling pinter ana kelase, saben-saben tampa rapot mesthi juwara siji. “Aku iki ora tau entuk rengking meneh, ngapa aku ditimbali Pak Joko? Apa aku bener ora lulus?”, batine Radyan. Nanging rasa khawatir kuwi digusah saka atine, Radyan nguwatake ati, siap nampa apa bae kang bakal dingendikake Pak Joko.

“Ayo, cepet!”, Juwita nggeret tangane Radyan.

“Ana apa ta, Wit?”, Radyan malah mandheg lan nakokake perlune deweke ditimbali.

“Halah, wis ta, rasah takon aku, nyuwun pirsa Pak Joko wae. Ayo..”

Bareng mlebu kantor, aku kaget. Sangarepe mejane Pak Joko ana wong loro kang ora asing kanggoku. Sing lanang, pasuryane ndhingkluk, astane nutupi pasuryane, kaya-kaya lagi ngamini donga. Sing wadon, socane nyorotake pangarep-arep kang gedhe, pangarasane kebak luh, astane nyepeng amplop werna soklat lan werna putih. Radyan sangsaya bingung.

“Ibu…! Pakdhe..!”, Radyan nyeraki pakdhe lan ibune. Pak Joko amung kendel.

“Nyuwun pangapunten menawi kula boten lulus”, tembunge Radyan.

“Ora, Ndhuk, ora,” ngendikane ibune sinambi ngrangkul anak wedoke.

“Boten pripun ta, Bu? Radyan estu boten lulus?”, swarane Radyan meh mertandhakake arep nangis.

“Lenggaha mrene, ben Pak Joko sing njelaske”, ngendikane ibune.

Radyan lungguh ana antarane pakdhe lan ibune. Pak Joko nuli ngendika, “Ngene, Ndhuk, mau bapak pancen sengaja ngabari ibumu supaya rawuh mrene. Iki wigati banget. Takjaluk kowe aja kaget.” Pak Joko leren anggone ngendikan. Banjur ngulungake amplop putih.

“Iki, kasilmu, Ndhuk. Tampanana”, Pak Joko nerusake pangandikane.

“Menika menapa, Pak?”, Radyan rada bingung nalikane nampani amplop putih mau, merga ora kaya amplop soklat sing digawa Juwita.

“Kuwi cek, isine dhuwit sayuta. Hadhiah nggo kowe”, ngendikane Pak Joko.

“Estu, Pak?? Nanging hadhiah napa? Kula lak boten juwara ta, Pak?” Radyan tambah bingung.

“Pancene kowe ora juwara siji. Sing juwara siji Juwita. Nanging kowe juwara loro. Iki wujud tresnane para guru lan kancamu. Dongamu kabul, muga-muga bisaa mbantu kowe lan adhi-adhimu.”, Pak Joko ngandharake.

Radyan nyalami astane Pak Joko, bathuke ditemplekake astane Wali Kelase kuwi. Krasa anget, kaya angete tresnane para guru. “Matur nuwun, Pak”. “Iya, Ndhuk, bapak bangga nduwe murid kowe, ing kahanan kaya mangkono isih bisa berprestasi sinambi golek pangupaboga kaluwarga, nadyan dudu juwara siji nanging kowe juwara sing sejati, Ndhuk, Pak Joko ngrangkul Radyan. “Matur nuwun sanget, Pak”.

Bu Cahyo lan Pakdhe Yono sawang-sawangan, saklorone trenyuh. Radyan nuli ngrangkul saklorone mau. Luh kang netes ana pangarasahe Bu Cahyo nelesi pundhake Radyan. Pakdhe ngepuk-puk gegere Radyan, nuli ngendika,”Kowe panjen juwara sejati, Ndhuk. Cocog karo jenengmu, Radyan Mahardika, bocah sing semangat kaya semangate para pejuang nggayuh mardika.”

(Dening : Rinda Asy Syifa, kapethik saking PANJEBAR SEMANGAT edisi Juni 2011)

»»  READMORE...

Durung Tiba Titiwancine

“Mbak Mar, ayo cepetan!” swarane adhiku saka jaba sinambi mlayu mlebu. Aku mrepegi playone adhiku sing lagi kelas lima SD. Yen wis ngono kuwi biasane njuk nglendhoti. Bocah siji iki pancen manja karo mbakyune, beda yen lagi karo ibune ra tau nglendhoti. Sajak bungah tenan yen lagi karo aku, nganti mau esuk wae luwih milih melu aku tinimbang melu bapak ibu menyang daleme simbah ing Salatiga. “Mangkeh, mbak Mar tak-nata buku iqra’ riyin. Nek kesusu Iva mantuk riyin,” ujarku. “Tenan, Mbak?? Aku mantuke bareng Dika karo Ratri ya, mbak!” Dhik Iva nyawang aku sumringah. Aku mung manthuk-manthuk. Bocah wadon sing nganggo jilbab kuning kuwi banjur mlayu metu nututi kanca-kancane sing wis tekan lurung. Pancen wis biasane Iva menyang-mulih saka mejid tekan ngomah bareng kanca sabarakane. Paling mengko ya mampir cakruk kulon ngomah dolanan gathengan, bekelan, apa dam-daman, apa katut Ratri bali.

Sawise aku nata sakabehane, aku banjur metu, nutup lawang serambi mejid. Pancen sengaja ora tak-kunci merga mengko isih dienggo jamaah maghriban. Lakuku tumuju pit ana latar kang dikebaki suket jalaran wis suwe ora ana kerja bakti. Nalikane aku lagi arep nggenjot  pitku, kedadak ana swara ngundang jenengku. “Dhik Mar, apa lali marang janjimu wingi?”. Swara kuwi ora asing kanggo aku. Tak-toleh saka ngendi asale swara priya mau. Jebul nang mburiku wis ngadeg jejeg Mas Gun nyawang aku sajak ngrarep-arep samubarang sing wis suwe dianti-anti.

“Apa lali marang janjimu wingi?”, Mas Gun mbaleni ukarane. “DiSMS ora mbales, ditelpon ora diangkat,” Mas Gun nyawang aku sing isih mangkring ndhuwur sedhel. Aku mudhun, nuli nuntun pit ditututi Mas Gun ana sisihku. Aku durung bisa mangsuli pitakonane priya saka sabrang kali sing sewulan kepungkur medharke pangrarepe marang aku. “Mas, kok ngertos menawi kula ten ngriki?” pitakonku. Rekane mono kanggo ngenggokke topik pembicaraan, nanging ya gandheng wong ndregil ora kalah sugih akale saka aku. “Mergane saka jroning ati sajero-jerone nyasmitakake yen kowe lagi mulang ngaji,” wangsulane eram nyawang aku. Sajatine atiku gumuyu krungu  rayuan gombal mangkono kuwi, nanging aku tetep meneng wae tanpa ekspresi, kabeh isining ati tak-pendhem jero banget. “Mau aku wis teka ngomahmu, ketemu ibumu, ora kaya sewulan kepungkur dhek aku ora panggih ibumu,” priya sing biyen dadi kanca kerjaku nang percetakan buku kuwi neruske wangsulane.

Jenggirat. Aku kaget kepati. Mas Gun ketemu ibu? Mendah kaya ngapa dukane ibu, ibu nate ngendika, “Mar, sesok Minggu Bu Warsih arep mrene nggawakke biodata priya sing arep dikenalke karo kowe. Aku percaya karo Bu Warsih, pria kuwi mesthi pantes kanggo kowe,” ngendikane ibu telung dina kepungkur isih ana ing kupingku, iki dina Setu ateges sesuk esuk Bu Warsih tindak ngomah kene. Mas Gun nuli nyekel stang pitku, merga aku kedadak mandheg. Aku isih meneng wae nalikane pitku dienggokke mandheg nangarep cakruk, kamangka omahku ana sak-wetane cakruk keletan kalen cilik.

“Mrenea, Dhik. Aku arep kandha,” Mas Gun lungguh ana sak-empere cakruk. Tanpa swara aku ngestoke kersane Mas Gun, aku lungguh rada adoh saka lungguhe Mas Gun. “Iva kok boten ten ngriki nggih, Mas,” aku nyoba nywara. “O, dhik Iva mau ncen dolanan neng kene, weruh aku teka banjur mlayu bali. Sajake Iva kesenengen takgawakke oleh-oleh gulali,” Mas Gun nyritakke. Aku mung mesem. “Ibu wau ngendika napa, mas?” pitakonku. Mas Gun gedheg-gedheg,”ora ngendika apa-apa, mung matur nuwun oleh-olehe, terus..”. Durung tutug anggone mangsuli, aku ora sranta takon, ”terus napa?”. “Ya terus aku takon kowe nandi, njuk aku pamit nggoleki kowe nang mejid,” Mas Gun njlentrehake. Aku meneng. Apa ibu ora ngerti yen priya sing tak-karepke jroning udarasaku wingi ora liya ya Mas Gun iki? Kamangka ibu ngendika yen sesuk ana priya sing nggoleki aku sakdurunge aku tepung karo Mas Wawan, ibu bakal nglarang. Ibu wis mantep karo priya pilihane Bu Warsih sinaosa durung weruh praupane.

“Dhik Maryam, sajatine nang jero atimu ki ana aku ora?” lembut swarane Mas Gun saya ngubag-ubag rasane jero dhadhaku, saya ra karuan. Aku ora wani nyawang Mas Gun, mung wani ndhingkluk nyawangi tasku sing isine kertu ngajine bocah-bocah karo amplop siji. Tanganku ngelus-elus tas nang pangkonku. Mas Gun nyedhak lungguhku. “Kandhakna sing satemene, apa sing tok-rasakke. Yen kanggoku gawe gela, aku ora bakal nesu. Yen kanggoku gawe lega, aku ya ora bakal kesusu,” Mas Gun nlesih aku.

Aku tetep ndhingkluk. Mripatku mbrambangi. Mbuh saka ngendi critane, aku isa-isane nangis nangarepe Mas Gun. Tasku nganti lujrut tak-plintir-plintir. Aku ora nyangka yen Mas Gun bakal temenan nagih jawaban tembunge sewulan kepungkur. Atiku dadi gojag-gajeg gek sida gek ora arep matur bab perkara sing taksimpen nang jero ati iki marang Mas Gun. Yen perkara iki takaturke, aku kuwatir Mas Gun bakal nelangsa atine. Nanging yen ora takaturke, aku uga bakal ora tenang. Dina iki wis tekan janji. Upama wong utang  ngono wis wancine nyaur, upama wong nyilih ngono wis wancine mbalekke, upama wong nandur ngono wis wancine ngundhuh. Pancen dina iki mujudake dina sing ora gampang kanggo aku. “Menawi kersa, nengga sewulan malih, Mas, bakal kula jawab. Kula nembe nyamaptakake ujiane murid-murid” unine SMSku nalika biyen Mas Gun nembung pengen dadi sisihanku. Nalika kuwi ibuku wis nduwe rencana ngenalke aku karo Mas Wawan.

“Mas..” aku ngudari mingsekke napasku. “Nyuwun pangapunten,” aku neruske ukaraku sinambi ngulungke amplop marang Mas Gun. “Kula pun siap menawi njenengan badhe duka, estu kula boten saged ngestokake kersane njenengan,” swaraku alon lirih karo ngulapi luh kang netes ana pipiku. Mas Gun gage mbukak amplop kuwi banjur maca isine. Mak-pleret, pasuryane Mas Gun kedadak alum tanpa swara. Saikine manungsa loro nang cakruk iki padha-padha sedhihe, gara-gara layang sing ana jero amplop kuwi, ora liya layang saka Bu Warsih sing isine pangajabe Bu Warsih aku bisa bebrayan karo sedhereke.

“Aku ora nyangka yen wiji tresna sing tak-uwur, tak-siram, tak-jaga saben dina sasuwene telung taun iki bakal pungkas ngene iki. Aku wis sabar nunggu, nyimpen sakabehane, merga aku ngerteni yen kowe ora kaya kenya-kenya liya, aku ora nempuh dalan pacaran merga kuwi wujud tresnaku, Dhik. Apa iki kekarepanmu, Dhik?” Mas Gun ngudhari isi ati kang ditaleni sasuwene telung taun sadurunge aku metu saka percetakan merga ditampa dadi guru SD nang desaku. Pancene Mas Gun wis nate nembak aku, nanging aku blaka yen aku ora gelem pacaran, aku pengen sesuk wae langsung nikah. Sanajana sajatine aku ya kesengsem marang priya sing sopan, prigel, grapyak lan sregep sholat kuwi, nanging aku tetep njaga awakku supayane sabar ora kagodha, merga ngendikane ibu kasmaran sing kepati durung tiniba titi wancine kuwi bakal mbundhetake pikir. Kuwi mono panyangkane ibu, nanging aku ya manut wae karo ngendikane ibu.

“Umurku pancen pun ngancik wayah dhawah jatukrama, kepara kanca-kanca malah pun kagungan momongan. Nanging kados pundi malih, Mas, Gusti Allah ngersakke margi sanes kangge kula lan njenengan. Ibu nepangake kula kalih Mas Wawan, sedhereke Bu Warsih tangga ler ndaleme simbah ing Salatiga. Bu Warsih niku kanca celak ibu kula wiwit alit. Kula boten saged nentang kersanipun ibu,” aku wiwit bisa crita. “Estu kula ugi gadhah menapa ingkang njenengan ....” ukaraku ora taktutuge nalika keprungu swarane Iva bengak-bengok.

“Mbak Mar, digoleki ibu,” Iva mbengok saka lurung, banjur lunga maneh karo kanca-kancane dolan. Biasane jam limanan ngene iki Iva dolan ana ngomahe Ratri cedhak mejid sisan mengko maghriban. Gage aku menyat nuntun pit. Mas Gun melu nututi aku, polate bingung kaya dene polatanku. Ana apa karo ibu.

“Assalamualaikum,” uluk salamku sinambi njranthal mlebu ngomah. “Enten napa, Bu?”, aku langsung lungguh sisihing ibu ing ruang tengah. Mas Gun ora melu mlebu, mung nunggu nang teras. Mas Gun ngrumangsani yen dheweke kuwi tamu sing ora kena melu campurtangan ngono wae. “Gunarto ngendi? Undanga mrene,” suwun ibu karo nyawang aku kebak welas asih. Aku bingung, aku kawatir yen ibu bakal ndukani Mas Gun, apa sisan karo ndukani aku. “Wis gek ndang...kon mlebu,” ngendikane ibu sajak ora sranta. Aku mlaku tumuju teras, “Mas, ken mlebet,” ujarku. Mas Gun ngerteni soroting mripatku sing sasmitane aku kawatir banget.

“Ngene, Mar, Ibu arep crita. Nalikane ibu sowan simbah mau ibu ketemu karo bulike Wawan. Kebeneran ketemu, ibu nyuwun biodatane priya kang arep dikenalke karo kowe, dadi sesuk piyambake ora usah merlokke mrene, ” ibu mandheg anggone crita, banjur mbukak lempitan kertas cilik ana ndhuwur meja. Aku karo Mas Gun mung sesawangan.  “Iki, wacanen,” pakone ibu. Aku tumuju meja, kertas cilik kuwi tak-waca. Mripatku kang mau lagi wae mari anggone mbrambangi saiki mbrambangi maneh. Rasaku campur-campur rakaruan. Aku kaget, aku bingung, aku ora percaya. “Iki fotone,” ibu ngulungke foto priya kang arep dijodhohke marang aku. Aku kepengen semaput nalika aku weruh sapa sing ana nang foto kuwi. Aku nyawang Mas Gun sing isih meneng wae nang kursi sing rada adoh. “Mas Gunarto Setiawan, Mas Wawan..”, swaraku lirih. Mas Gun rada bingung polatane, banjur nyedhak lungguh ana sisihku.

“Wis takrestoni, ndhuk, muga Gusti Allah paring dalan rancak lancar. Jebul Wawan sing dikarepke Bu Warsih kuwi ya Gunarto iki. Mau nalika Gun iki teka, ibu wis ngerti kabeh. Wawan kuwi undang-undangane nalika isih cilik, Wawan pindah omah melu wong tuwane nang Bantul mila Bu Warsih jarang ketemu. Bu Warsih uga durung taren marang Wawan perkara jejodhohan iki. Merga manut critane Bu Warsih, Wawan iki bocahe ora gampang kepencut,” ibu ngelus-elus jilbabku. Mas Gun ya Mas Wawan bungah, soroting mripate katon sumunar lembut nyorotke tresna kang wis meh wae kapungkas. Tangane reflek arep ngruket aku, nanging aku malah ngruket ibuku. Mas Gun mesem sajak isin sinambi mundhur. “Durung tiniba titi wancine, ngger,” ngendikane ibu.

Adzan maghrib wis kumandang. Aku, Ibu, lan Mas Gun menyang mejid saperlu maghriban. Dhik Iva uga menyang karo kanca-kancane. Bapak wis kawit mau ana mejid, merga bapak kalebu takmir sing ngurusi mejid. “Allahu Akbar”, swarane bapak mertandhakke sholat kawiwitan. Dongaku muga yen wis tiniba titi wancine Mas Gun uga bakal kaya bapak ing ngarep kae.

Dening : Rinda Asy Syifa, kapethik saking JAYABAYA Edisi 32 minggu II April 2011

»»  READMORE...